biŞantiye

Tarihi Yapıların Sağlamlık Sırrı

03.10.2022
402
Tarihi Yapıların Sağlamlık Sırrı

Ülkemizde ve dünya genelinde yıllardır ayakta kalmayı başarmış birçok tarihi yapı görmekteyiz. Bu tarihi yapıların deprem gibi hasar verici afetten bile etkilenmemesi, hala tüm ihtişamı ile ayakta durması her zaman merak konusu olmuştur. Bu yazımızda bu durumun nasıl olduğundan bahsedeceğiz.

Tarihi yapılar, antik dönemden ya da geçmiş uygarlıklardan kalma her türde yapı ve nesneye verilen isimdir. Yapıldıkları dönemde kullanılan malzeme azlığına rağmen, maksimum seviyede yapı emniyeti sağlanması oldukça şaşırtıcı bir durumdur.

Bu konu hakkında araştırma yaptığımda en çok ismi geçen ve bilgi bulunan üç yapı malzemesi ile karşılaştım. Bunlar sırasıyla taş, küfeki taşı ve horasan harcıdır.

Önceliği, insanoğlunun barınma ihtiyacından bu yana yapı malzemesi kategorisinde başrol olan taşa vermek istiyorum. Paleolitik çağda taş bir yapı malzemesi olarak kullanılmazken, bu çağda insanların barınağı olarak karşımıza çıkmaktadır. Taşın kullanım alanlarını temel olarak taşıyıcı malzeme, kaplama malzemesi, süsleme malzemesi ve agrega olarak sınıflandırmak mümkündür. Sadece taşıyıcılık özelliği olmayan taş kaplama malzemesi olarak da kullanılmaktadır. Süsleme malzemesi olarak ise taş hem iç mekânda hem de dış mekânda kullanılabilir. Özellikle gotik mimarlığın son dönemlerinde kullanılmaya başlanan süsleme Anadolu`da da taşın önemli kullanım alanlarından birini oluşturmuştur. Günümüzde ise taş, ham halinin çeşitli dane boyutlarına getirilerek çeşitli harç ve sıva karışımlarında temel malzeme olarak kullanılmaktadır. Taş birçok yapının taşıyıcı yapı elemanı olarak kullanılmıştır. Yapının yapıldığı kentin yakın çevresinde bulunan taş ocakları kullanılmıştır. Örneğin taşın yanında Marmara’da yapılan yapılarda genellikle Marmara Mermeri kullanılmıştır. Padişahların ve sultanların ihtişamlı istekleri doğrultusunda farklı tür ve renge sahip taşlar yurtdışından getirilmiştir. Taş kullanılan ünlü tarihi yapılara örnekler verecek olursak;

  • 1348 yılında Cenevizliler tarafında yapılan Galata Kulesi bu dönem de İstanbul`da inşa edilmiş olan önemli taş yapılardan birisidir.

Galata Kulesi'ne 'fotoğraf' düzenlemesi

 

  • Selçuklu dönemine ait anıtsal görünüşteki yapılardan en önemlilerinden biri yapımına 1228 yılında başlanan Sivas Divriği Ulu Cami`dir.

Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası | Divriği Ulu Cami ve Darüşş… | Flickr

  • 1229 yılında Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubat tarafından yaptırılmış olan Aksaray Sultan Han`ı da Divriği Ulu Cami`de olduğu gibi bezemelerin ön planda olduğu taş yapılardan birisidir.

Kale gibi kervansaray: Sultanhanı

  • Bizans ve Roma dönemlerinde inşa edilen; Ayasofya Camii’si ve Kariye Müzesi’de taşın ustalıkla kullanıldığı önemli yapılardandır.

Kariye Müzesi Gezisi, Müze Nerede, Nasıl Gidilir, Giriş Ücreti?                   Dünden bugüne Ayasofya

 

  • Osmanlı döneminde 1396–1400 yıllarında Bursa`da inşa edilen Sultan Yıldırım Bayezit tarafından yaptırılan Ulu Cami kesme taşın ustalıkla kullanıldığı önemli yapılardan birini oluşturmaktadır.

Bursa Ulu Camii - Bursa'nın Kalbi - Somuncu Baba Türbesi ve Külliyesi

  • Osmanlı mimarisinde Mimar Sinan`ın “ustalık eseri” olarak tanımladığı ve 1569-1575’te Sultan II. Selim için Edirne’de inşa edilen Selimiye Camii`nde taşın mükemmel bir işçilik ve deha ile uygulanması Osmanlı İmparatorluğu`nun politik gücünü dini yapıda somutlaşan örneğini oluşturmaktadır. Yine Osmanlı döneminde inşası yapılan taşın başrolde olduğu eserler Sultanahmet Camii, Şehzadebaşı Camii, Beyazıt Camii, Yeni Cami olarak sıralanabilir.

Selimiye Camii Nerede? Selimiye Camisi Tarihi, Özellikleri, Hikayesi Ve Mimarı Hakkında Bilgi

Diğer yapı malzememiz yine bir taş çeşidi olan Küfeki Taşı. Küfeki taşı, Roma ve Bizans döneminde kullanılmaya başlanan, “İstanbul taşı” olarak da bilinen 2000-2500 yıl gibi uzun bir zaman ayakta kalabilen bir taştır. En önemli özelliği zeminden çıktığı anda her türlü işleme uygun olması ve kolay işlenmesi; havayla temastan sonra havadaki karbon dioksiti bünyesine alarak sertlik, dayanıklılık ve güç kazanmasıdır. Yıllar geçtikçe betona nispetle mukavemeti daha da artar. Küfeki taşının çekme, basınç, kayma mukavemetleri geçen süre içinde artarken oluşumundaki porlar azalmakta ve su, gaz emisyonları ve harici tesirlere karşı direnci artmaktadır.  Küfeki, Ayasofya, Yukarıkapı surları, Şehzadebaşı, Selimiye Camii ,Topkapı Sarayı, Çırağan Sarayı, Yerebatan Sarnıcı ve nice yapıda kullanılmıştır. Dünya’nın en ünlü mimarlarından Mimar Sinan’ın önemli eserlerinin bir kısmında küfeki taşı görülmektedir. “Çıraklık, kalfalık ve ustalık eserlerim” dediği sırasıyla Şehzadebaşı, Süleymaniye ve Selimiye’de de Küfeki taşını kullanmıştır. Küfeki taşının kullanım alanı çok geniştir. Döşeme kaplamalarında, kemerlerde, sütunlarda, sövelerde, cumbalarda, harpuştalarda, şöminelerde, bahçe düzenlemesinde, rölyeflerde, taç kapılarda, portal, mihrap ve minberlerde kuş evi, çörten, sadaka taşı gibi sanat ve zarafet gerektiren eserlerde de kullanılmıştır.

Küfeki Taşı Nedir? Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri          Yerebatan Sarnıcı | Lasagrada Hotel Istanbul

Son yapı malzememiz Horasan Harcı. Tarihi horasan harç ve sıvaları agrega olarak tuğla, kiremit ve benzeri malzemelerin bağlayıcı olarak ise kireç ile karıştırılması ile elde edilir. Ancak bazı ustalar bu karışıma ek olarak, içine yumurta akı, volkanik kül gibi bileşenler de eklemişlerdir. Horasan harcının hangi uygarlığa ait bir buluş olduğu hakkında net bir bulunmamaktadır.

Harcın en önemli özelliği hidrolik özelliklerinden dolayı suya karşı çok dayanıklı olmasıdır. Deniz suyuna karşı dayanıklılığı da oldukça iyidir. Bu özelliğinden dolayı suyun var olduğu yapılarda tercih edilmiştir. Bizans, Roma, Selçuklu ve Osmanlı dönemi sarnıç, su kuyusu, su kemerleri ve hamam yapılarında kullanılmıştır. Harcın başka özelliği ise diğer yapı malzemelerinde olduğu gibi bekledikçe mukavemet kazanmasıdır. Hala ayakta gördüğümüz yapıların sıva ve kaplama harçları olarak kullanılmıştır. Bu harcı en çok kullanan ve harcı geliştiren kişide Mimar Sinan’dır. Horasan harcı günümüzde yapıların restorasyonunda kullanılmaktadır.

Horasan Harcı Nedir? - Keskinler İzolasyon Mühendislik Yapı Malzemeleri

Horasan Harcı ve Mimar Sinan Tarafından Kullanımı

Yapı malzemelerinin ortak özelliklerinden birisi yıllar içerisinde mukavemetinin artmasıdır. Nasıl hala ayakta durabilirler sorusunun bu özellikleri ile cevabını almış oluyoruz. Günümüzde yapı malzemesi çeşitliliği ve gelişmişliğine rağmen bazı yapılarda bu başarının elde edilememesi de diğer şaşırtıcı durumdur. Tarihteki bu başarılı yapı örneklerinden feyz almamızın zorunluluk olduğunu düşünmekteyim.

Okuduğunuz için teşekkürler ?

 

Kaynaklar:

http://http https://dergipark.org.tr/en/download/article-

http://file/508818s://dergipark.org.tr/en/download/article-file/806700

https://www.arkitera.com/haber/tarihi-binalarin-saglamlik-sirri/

https://tr.wikipedia.org/wiki/Horasan_harc%C4%B1

 

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.

2019-2023 biŞantiye | Tüm hakları saklıdır.